Πόσο μακριά μπορεί να φτάσει η ψυχοθεραπεία όταν συναντά τη φιλοσοφία; Το «Όταν έκλαψε ο Νίτσε» του Ίρβιν Γιάλομ συνδυάζει την υπαρξιακή σκέψη με την προσωπική αναζήτηση. Ανακάλυψε γιατί το βιβλίο αυτό εξακολουθεί να μιλά κατευθείαν στην καρδιά μας.
Το βιβλίο το διάβασα αρκετά χρόνια πίσω, αν δεν κάνω λάθος ήταν δώρο των καθηγητών μου όταν τελείωνα το Λύκειο. Τότε είχα μια μικρή τρέλα με τον Νίτσε, οπότε οτιδήποτε είχε το όνομα του, γυάλιζε στα μάτια μου σαν πολύτιμος λίθος. Ο θησαυρός δεν αποδείχτηκε κάρβουνο και θυμάμαι τον εαυτό μου να πιέζεται να το διαβάζει αργά για να μην τελειώσει.
Ψυχανάλυση, φιλοσοφία και όλα τα μεγάλα ερωτήματα για την ζωή, επεξεργάζονται στο έργο με μια συναρπαστική απλότητα. Δεν κουράζει και δεν βαραίνει, παρά την βαρύτητα των θεμάτων που συζητάει. Φυσικά αυτό οφείλεται στην μαεστρία του Ίρβιν Γιάλομ.
Χωρίς να σας αποκαλύψω πολλά, μια σκηνή του στο τέλος, μια παρατήρηση του Μπρόιερ που τον βοηθάει να ξεπεράσει τις εμμονές του, είναι μαζί με την σκηνή όπου ο Χόλντεν στο «Ο Φύλακα στη Σίκαλη» είναι με την αδερφή του τη Φοίβη στο πάρκο, από αυτές που μου έχουνε μείνει και επηρεάσει περισσότερο!
Η Βιβλιοπρόταση της Εβδομάδας
Η Βιβλιοπρόταση της Εβδομάδας είναι μια σειρά εβδομαδιαίων άρθρων που προτείνουν ένα βιβλίο στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό. Η επιλογή γίνεται εμπειρικά, με κριτήριο τα προσωπικά μου αναγνώσματα και βιβλία που μου έμειναν, όπως λέμε. Δεν θα βρείτε εδώ λίστες με τα «καλύτερα βιβλία» ή άλλες τέτοιες ανοησίες. Το βιβλίο, όπως η μουσική, είναι και θέμα γούστου, δεν χρειάζεται να συμφωνήσουμε σε όλα!
Στόχος είναι, στην εποχή που ο κόσμος μας φαίνεται να κάνει βήματα προς το σκοτάδι, ενώ παράλληλα τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν σχεδόν καταβάλει κάθε ελεύθερο μας χρόνο, να δημιουργηθεί με αφορμή αυτήν την σειρά μια κοινότητα βιβλιόφιλων. Τα βιβλία, είναι σαν το παράθυρο που ανοίγουμε στα σπίτια μας για να μπει λίγος καθαρός αέρας. Έτσι η ηρεμία, οι ιδέες, οι σκέψεις και τα συναισθήματα, που μας χαρίζει ένα βιβλίο, ήταν πάντα, αλλά γίνονται σήμερα, ακόμη πιο αναγκαία!
Πλοκή
Στη Βιέννη του 1882, ο γιατρός Γιόζεφ Μπρόιερ δέχεται μια παράξενη πρόταση: να βοηθήσει τον Φρίντριχ Νίτσε, που υποφέρει από έντονους πόνους, αϋπνίες και μια βαθιά εσωτερική κρίση. Η αφορμή έρχεται μέσω της Λου Σαλομέ, που φοβάται ότι ο Νίτσε οδηγείται στην αυτοκαταστροφή. Ο Μπρόιερ προσπαθεί να τον «θεραπεύσει» μέσα από συζητήσεις και ψυχανάλυση, αλλά η σχέση τους εξελίσσεται σε ένα ψυχολογικό μπρα-ντε-φερ: όσο ο ένας σκαλίζει τον άλλον, τόσο αποκαλύπτεται ότι και ο “θεραπευτής” έχει τα δικά του αδιέξοδα, εμμονές και φόβους.
Γιατί να το διαβάσεις
Γιατί είναι από αυτά τα βιβλία που επιτρέπουν δύο επίπεδα ανάγνωσης. Μπορείς να το τελειώσεις σε 2-3 μέρες και θα έχεις πάρει μια συγκινητική και παιχνιδιάρικη ιστορία μυθοπλασίας. Μπορείς όμως να το πιάσεις στα χέρια σου και κάθε δύο σελίδες να το αφήνεις στην άκρη και να σκέφτεσαι την ζωή σου. Μιλάει για την σχέση του πόνου και της αλλαγής, για την έννοια της ευθύνης, ως εκείνο το τρομακτικό κομμάτι της ελευθερίας. Και να μην ξεχάσουμε ότι σου δίνει και 3-4 υπαρκτά ιστορικά ονόματα που μπορεί να σου ανοίξουν την όρεξη για παραπάνω μελέτη και ανάγνωση.
Επίσης το γεγονός ότι 10 χρόνια μετά, σε επετειακή επανέκδοση από τις εκδόσεις Αγρά, μπήκε νέο επίμετρο του συγγραφέα και υλικό που παίζει με την ιδέα ότι αυτή η φανταστική συνάντηση ίσως να ήταν λιγότερο απίθανη απ’ όσο νομίζουμε, δείχνει πως δεν είναι απλώς ένα παλιό αγαπημένο βιβλίο, αλλά ότι αποτελεί ένα έργο που συνεχίζει να ανανεώνεται εκδοτικά και να συζητιέται.
Ο συγγραφέας
Ο συνάδελφος Ίρβιν (μικρό αστείο, εντάξει) δεν είναι κανένας τυχαίος και ούτε τυχαίος είναι ο έντονος ρόλος της ψυχανάλυσης στο έργο. Πολύ πριν γίνει κουλ η ψυχανάλυση (το βιβλίο πρωτοδημοσιεύτηκε το 1992 στις Ηνωμένες Πολιτείες) ο ομότιμος καθηγητής Ψυχιατρικής και Συμπεριφορικών Επιστημών στο Stanford, έγινε παγκοσμίως γνωστός για κυρίως δύο σημαντικές συμβουλές. Την έννοια της ομαδικής ψυχοθεραπείας που καθιέρωση με το έργο του «Τhe Theory and Practice of Group Psychotherapy» που εκδόθηκε το 1970 και το πιο γνωστό «Existential Psychotherapy» που θεωρείτε θεμέλιο της υπαρξιακής ψυχοθεραπείας και επηρέασε όχι μόνο τη θεραπεία αλλά και τη θεωρία της ψυχολογίας γενικότερα. Όλη αυτήν η γνώση μπαίνει μέσα στα βιβλία του… καταλαβαίνεται δηλαδή για τη πλούτο λόγου και σκέψης μιλάμε!