Ο Κρίστοφερ Νόλαν χρησιμοποίησε πανέξυπνα το «μίσος» σας για να κάνει την καλύτερη δυνατή διαφήμιση για τη νέα του ταινία. Και πέτυχε! Η «Οδύσσεια» γεμίζει τις αίθουσες με μανία, ενώ η «μαύρη Ελένη» εμφανίζεται στη σχεδόν τρίωρη ταινία μόλις τρεις ή τέσσερις φορές. Η μεγαλύτερη κοροϊδία, όμως, θα ήταν να χάσετε αυτή τη μερακλίδικη, χορταστική ταινιάρα. Και αυτοί είναι οι λόγοι!
Γενικές εντυπώσεις
Την Κυριακή 19 Ιουλίου, την ώρα που όλος ο κόσμος θα χάζευε τον τελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου και τον πορτοκαλί κύριο να κάνει για ακόμη μία φορά τις παλαβομάρες του, εγώ επέλεξα να χωθώ στη σκοτεινή αίθουσα.
Πήγα στο ιστορικό Delphi-Filmpalast, κοντά στον ζωολογικό κήπο του Βερολίνου. Η προβολή έγινε σε κλασικό φιλμ 70 χιλιοστών, σε μια αίθουσα 670 θέσεων, όπου δεν είχε μείνει ούτε ένα εισιτήριο απούλητο.
Συνήθως, το ξεπούλημα των εισιτηρίων δεν αποτελεί εγγύηση για την ποιότητα μιας ταινίας. Αυτή τη φορά, όμως, συνέβη ακριβώς το αντίθετο. Δεν χρησιμοποιώ εύκολα μεγάλα λόγια, αλλά ο Νόλαν γύρισε μια πραγματικά επική ταινία.
Είναι μεγαλοπρεπής χωρίς να γίνεται γκροτέσκα. Επιβάλλει τη δική του σύγχρονη ματιά πάνω στον αρχαίο μύθο, αλλά το κάνει με σεβασμό και λεπτότητα. Από τα τεχνικά χαρακτηριστικά και το καστ μέχρι τα εφέ, την εικόνα και τη μουσική, είδα το έργο ενός πραγματικού μερακλή, ο οποίος δεν λυπήθηκε τίποτα.
Δεν επέλεξε σε καμία στιγμή τον εύκολο δρόμο. Έδωσε σε κάθε λεπτομέρεια της ταινίας την αγάπη και τη φροντίδα που της άξιζε.
Το υλικό
Ας ξεκινήσουμε από το ίδιο το υλικό. Ο Νόλαν επέλεξε να μετατρέψει τον μύθο σε ένα σύγχρονο αντιπολεμικό άσμα.
Ο δικός του Οδυσσέας δεν παρουσιάζεται ως αψεγάδιαστος ήρωας. Είναι ένας άντρας που ξόδεψε τη ζωή και την ευφυΐα του σε έναν ανώφελο σκοπό, ο οποίος προκάλεσε μόνο πόνο και θάνατο στον ίδιο και στους ανθρώπους που αγαπούσε.
Το πιο διάσημο τέχνασμά του, ο Δούρειος Ίππος, που τον πέρασε στην Ιστορία, μετατρέπεται στην ταινία σε σύμβολο ασέβειας προς τους θεούς και της ηθικής κατάρρευσης που επιφέρει ο πόλεμος.
Ο αντιήρωας Οδυσσέας εμφανίζει σαφή σημάδια διαταραχής μετατραυματικού στρες. Σε ολόκληρη την ταινία προσπαθεί είτε να ξεχάσει είτε να εξιλεωθεί για την ύβρη και τα αμαρτήματά του.
Για να υπηρετήσει αυτή την ιδέα, ο σκηνοθέτης εισάγει στην ταινία τους λεγόμενους «λαούς της θάλασσας». Πρόκειται για ομάδες που έδρασαν ως πειρατές και επιδρομείς στη Μεσόγειο, λεηλατώντας και καταστρέφοντας. Έδρασαν μεταξύ του 1276 και του 1178 π.Χ. και συνέβαλαν στην κατάρρευση της Εποχής του Χαλκού.
Στο αρχικό κείμενο της «Οδύσσειας» δεν αναφέρονται, όμως η ύπαρξή τους επιβεβαιώνεται από άλλες ιστορικές πηγές.
Ο Οδυσσέας και οι άνδρες του ξεκινούν από την Ιθάκη ως λαμπροί πολεμιστές. Μετά, όμως, από την αιματοχυσία και τα εγκλήματά τους στην Τροία, χάνουν σταδιακά την ηθική τους και μετατρέπονται οι ίδιοι στα τέρατα της θάλασσας που φοβούνταν.
Ο Νόλαν χρησιμοποιεί τους λαούς της θάλασσας για να αναδείξει την Τροία ως σημείο καμπής. Εκεί τελειώνει η ηθική και γεννιούνται τα πραγματικά τέρατα. Και αυτά δεν είναι ούτε ο Κύκλωπας ούτε οι Σειρήνες. Είναι ο άνθρωπος όταν απαλλάσσεται από τα δεσμά της ηθικής.
Τεχνικά χαρακτηριστικά
Εκείνο που με εντυπωσίασε περισσότερο ήταν ορισμένα τεχνικά χαρακτηριστικά που κάνουν την ταινία κυριολεκτικά μοναδική.
Ας ξεκινήσουμε από το πιο γνωστό: τη χρήση κάμερας IMAX 70 χιλιοστών. Πρόκειται για ό,τι πιο ποιοτικό υπάρχει αυτή τη στιγμή, αλλά και για ένα εξαιρετικά δύσχρηστο μέσο στα γυρίσματα, αφού η κάμερα κάνει θόρυβο σαν κομπρεσέρ όταν λειτουργεί.
Ο Νόλαν χρειάστηκε 91 ημέρες για να γυρίσει την ταινία και ταξίδεψε σε εντυπωσιακές φυσικές τοποθεσίες σε ολόκληρο τον κόσμο.
- Μαρόκο (Τροία): Οι παραλίες της Εσαουίρα χρησιμοποιήθηκαν για την ανακάλυψη του Δούρειου Ίππου, ενώ χρησιμοποίησε 5.000 κομπάρσουν ώστε να μετατρέψει το ιστορικό οχυρωμένο χωριό Αΐτ Μπεν Χαντού στην κινηματογραφική του Τροία.
- Φαβινιάνα (Ιθάκη): Το κάστρο του 15ου αιώνα Castello di Santa Caterina στο μικρό νησάκι Φαβινιάνα κοντά στην Σικελία, έγινε η τέλεια τοποθεσία για την Ιθάκη και το παλάτι της Πηνελόπης… και των μνηστήρων.
- Ελλάδα (Σπηλιά του Κύκλωπα & Φαίακες): Η γνωστή παραλία της βοιδοκοιλιάς και το κάστρο της Μεθώνης στην Πελοπόννησο επιλέχθηκαν για τις σκηνές της Μεσσηνίας και του Κύκλωπα, ενώ η Παλαιοκαστρίτσα στη Κέρκυρα αποτέλεσε το σκηνικό για το ναυάγιο στη γη των Φαιάκων.
Όχι, για να μη νομίζετε ότι δεν είχε και Ελλάδα η ταινία!
Η Ισλανδία και η Σκωτία επιστρατεύτηκαν επίσης για τα ηφαιστειακά και δασώδη τοπία τους, τα οποία χρησιμοποιήθηκαν στις πιο ατμοσφαιρικές και απόκοσμες σκηνές.
Ένα ακόμη τεράστιο κεφάλαιο είναι τα οπτικά και τα ειδικά εφέ. Ο Νόλαν είναι γνωστός για την εμμονή του να αποφεύγει το CGI και τα ψηφιακά μέσα. Στην «Οδύσσεια», όμως, έφτασε αυτή την εμμονή στα άκρα.
Σε τέτοιο βαθμό, ώστε μπορούμε με ασφάλεια να πούμε ότι η ταινία του αποτελεί μία από τις πιο απαιτητικές αναλογικές παραγωγές στην ιστορία του κινηματογράφου.
- Σκύλλα και Χάρυβδη: Η παραγωγή έριξε για την σκηνή ένα αληθινό ξύλινο πλοίο 35 μέτρων σε άγρια, ανοιχτεί θάλασσα στη Σκωτία. Για να δημιουργηθεί η δίνη και οι αναταραχές της Χάρυβδης ο Νόλαν έβαλε δεκάδες jet skis να κάνουν ασταμάτητα κυκλικές στροφές γύρω από το πλοίο δημιουργώντας αληθινό στρόβιλο.
- Κύκλωπας: Ο Κύκλωπας Πολύφημος είναι ένα κατασκευασμένο Ρομπότ 18 μέτρων. Σχεδιάστηκε από τον ηθοποιό και μαριονετίστα Μπιλ Ίργουιν, τον άνθρωπο πίσω από το ρομπότ TARS στο Interstellar. Η τεράστια αυτήν κατασκευή ελεγχόταν μηχανικά στο σετ κι όλα αυτά σε ένα γύρισμα μέσα σε μια πραγματική σπηλιά!
Αποφώνηση
Θα μπορούσα να γράψω ακόμη περισσότερα για επιμέρους σκηνές, για τα τεχνικά χαρακτηριστικά ή για το καστ, αφού σχεδόν σύσσωμο το Χόλιγουντ κάνει παρέλαση από την ταινία. Δεν θα το κάνω.
Η ουσία είναι μία: ο Νόλαν προσέγγισε την «Οδύσσεια» με τον μεγαλύτερο δυνατό σεβασμό. Έκανε τα πάντα για να μετατρέψει τη δική του εκδοχή σε κινηματογραφικό σημείο αναφοράς.
Θα ήταν πραγματικά κρίμα, αλλά και ανόητο, να μην αναγνωριστεί αυτή η προσπάθεια. Ακόμη μεγαλύτερο κρίμα θα ήταν να χάσετε μια τέτοια ταινιάρα εξαιτίας μιας «μαύρης Ελένης».
Μην κάνετε το ίδιο λάθος με τον Οδυσσέα. Μη χαθείτε για ένα πουκάμισο αδειανό!